Historie van Leusden

Het landschap van de gemeentegrenzen van Leusden wordt gekenmerkt door grote diversiteit.

Drie landschaptypen

Er zijn drie landschapstypen te onderscheiden. De westzijde van de gemeente ligt op de flank van de Utrechtse Heuvelrug, een stuwwal die werd opgedrukt in de voorlaatste ijstijd (zo'n 200.000 jaar geleden). Hier ligt nu de Leusderheide. Tussen de Doornseweg en Arnhemseweg bevindt zich een strook stuifzanden, die langs de randen van de stuwwal in de laatste ijstijd (100.000 tot 10.000 jaar geleden) door de wind werden gevormd. Hier liggen thans heidevelden en rond 1800 aangeplante naaldhoutbossen (Den Treek). Ten oosten van het stuifzand strekt zich een lager gelegen veenweidegebied uit. Vroeger waren hier veen- en broekbossen te vinden.

Moerassen en overtollig water

Toen deze moerassen in de middeleeuwen werden ontgonnen (een initiatief van de bisschop van Utrecht), groef men parallelsloten om het overtollige water uit het natte gebied af te voeren.

Nederzettingen in Leusden

Langs wegen door het gebied, de zogeheten ontginningsassen, ontstonden de nederzettingen Hamersveld, Leusbroek en Asschat. Ten oosten van de ontginning in Hamersveld en Asschat wordt de grond geleidelijk hoger waardoor de afwateringssloten verdwijnen.

Boerderijen in het landschap

De boerderijen liggen daar niet langs de wegen, maar verspreid in het landschap. Het huidige aanzien van Leusden wordt nog altijd in hoge mate door deze landschapstypen bepaald.

Ontstaan gemeente Leusden

De gemeente Leusden zoals wij die nu kennen is ontstaan in 1969 door de samenvoeging van de gemeenten Leusden en Stoutenburg.

Het jaar 777

De recente bebouwing in het centrum van Leusden doet vermoeden dat het om een gemeente gaat met een korte geschiedenis. Niets is echter minder waar. Al in het jaar 777 werd Leusden in schriftelijke bronnen genoemd. Het heette toen Lisiduna.

Leusden, oudste monument 

De bewoningskern lag in Oud-Leusden, rondom de plek waar nog steeds Leusdens oudste monument staat, de toren van de voormalige Leusdense Urbanuskerk.

Leusdens landschap al duizenden jaren

Uit archeologisch onderzoek is trouwens gebleken dat het Leusdens landschap al duizenden jaren door mensen is bewoond en gebruikt. Bij de uitvoering van projecten, bestemmingsplannen en ontgrondingen wordt in Leusden daarom terdege rekening gehouden met de aanwezigheid van archeologisch erfgoed. Hiermee sluit de gemeente aan bij het landelijke beleid ten aanzien van de archeologie, zoals voortgekomen uit het Verdrag van Malta.

Middeleeuwse veenontginningen

Bovengronds is Leusden rijk aan historische landschappen, zoals de ontginningassen en strokenverkaveling van de middeleeuwse veenontginningen bij Hamersveld, of de landgoederenstrook die na de middeleeuwen ontstond op de grens tussen de natte veengronden en de droge zandgronden. Het buiten Den Treek is hiervan een goed voorbeeld.

Erfgoed Leusden

Wat betreft gebouwd erfgoed heeft Leusden veel te bieden. De vele oude boerderijen zijn nog altijd getuigen van het agrarische verleden van de gemeente, evenals twee coöperatiegebouwen.

Den Treek, Lockhorst en
De Heiligenberg

De buitenplaatsen drukken hun stempel op het Leusdense landschap. Naast het al genoemde Den Treek zijn ook nog de landgoederen Lockhorst en De Heiligenberg te noemen, met hun fraaie landhuizen en bijgebouwen.

Grebbelinie in Leusden

Uit de meer recente geschiedenis is zijn eveneens interessante objecten en structuren bewaard gebleven. Binnen de gemeentegrenzen ligt een deel van de zogeheten Grebbelinie, die al uit de achttiende eeuw stamt, maar die in 1939-1940 nog aanzienlijk met bunkers werd versterkt.

Nationaal monument kamp Amersfoort

Bijzonder zijn de restanten van het voormalige concentratiekamp Amersfoort, dat op Leusdens grondgebied ligt.

Leusden, van Boerendorp tot woonkern

En uit de tijd dat Leusden van boerendorp - vanaf de jaren zeventig - tot woonkern uitgroeide, dateert het karakteristieke plan Rozendaal. Hiermee gaf de gemeente aan open de staan voor stedenbouwkundige vernieuwing.

Meer foto's en geschiedenis www.historieleusden.nl